24 Kasım 2013 Pazar

Türkiye' nin Endemik Çiçekleri

Türkiye' nin Endemik Çiçekleri


Endemik bitkiler, bulundukları habitatın ekolojik özellikleri nedeniyle sadece o ülkede ya da bölgede yetişen, dünyanın başka bölgesinde yetişme olasılığı olmayan bitkilerdir. Canlılar doğal engellerle karşılaştıklarında yayılışları kesintiye uğrar, topluluklar parçalanıp farklılaşır. Türlerin gen yapıları değişir ve yeni türler ortaya çıkar. Bir alandaki endemizm oranı o alanın jeolojik olarak eskiliğine, izolasyon derecesi ve süresine, topografik özelliklerine bağlı olarak değişir.

Ülkemizde ki bazı endemik çiçek türleri:

Campanula ekimiana – Kızılcahamam çançiçeği – Kızılcahamam çıngırakotu (Campanulaceae – Çançiçegiller) 

Çançiçeğigiller, dünyada 90 cins ve 2500 türle temsil edilir. Türkiye’de bu aileden 6 cins ve 147 tür vardır. Çançiçeği (Campanula), bu ailenin en büyük cinsidir. Türkiye’de 112 türü vardır, bunların 60’ı endemiktir (endemizm oranı %53.6). Kızılcahamam çançiçeği, çok yıllık bir bitkidir. Temmuz ayında çiçek açar. Kızılcahamam - Işıkdağ arasındaki volkanik kaya çatlaklarında yetişen bir nokta endemiğidir. Toplam iki kilometrekareden daha dar bir alanda, 250-300 bireyle temsil edilmektedir. Bitkinin doğal olarak yetiştiği alanlar, günümüzde koruma alanı niteliğinde değildir. Tohumları gen bankasına aktarılan tür, NGBB de yetiştirilerek koruma altına alınmıştır. İlk kez 1983 yılında Prof. Dr. Adil Güner tarafından keşfedilmiş, 1985 yılında bilim dünyasına tanıtılarak Prof.Dr. Tuna Ekim şerefine adı verilmiştir.
 IUCN-Kırmızı Liste kategorisi: EN – Endangered – Tehlikede


Centaurea tchihatcheffii – Yanardöner – Sevgi çiçeği (Asteraceae – Papatyagiller)

 Tek yıllık bir bitkidir. 900-1000 metre yükseklikte, bozkır ve tarlalarda yetişir. Mayıs-haziran aylarında çiçek açar. Ankara ve Afyonkarahisar’da bulunur. Türkiye’de 100’den fazla endemikle temsil edilen peygamber çiçeklerinden biri olan yanardönerin yayışış alanı sadece Ankara-Mogan gölü çevresindeki çok sınırlı bir alandır. İlk defa Rus doğa bilimcisi P. A. Tchihatcheff tarafından 1848 yılında keşfedilmiş; 1854 yılında, türü bulanın adına izafeten “Centaurea tchihatcheffii” adıyla yayınlanarak tanıtılmıştır. Ankara’da Gölbaşı, Mogan Gölü çevresi ve Gölbek’te, özellikle ekin tarlalarında yetişir. Son yıllarda Kulu çevresinde bir populasyonu daha bulunmuştur. Tekyıllık, bozkır bitkisi olan yanardöner, parlak kırmızı renkli çiçekleriyle dikkat çeker. Tarlalarda yetiştiği için yapılan arsız ot mücadeleleri sırasında populasyonu ciddi zarar görmektedir. BERN Sözleşmesi’nde yer alan bitkiler arasında yer alan gösterişli çiçeklere sanhip bu bitki, süs bitkisi olarak sokak satıcıları tarafından satılmaktadır.

Astragalus beypazaricus – Beypazarı geveni (Fabaceae – Baklagiller) 

Çok yıllık bir bitkidir. 600 metre yükseklikte, bozkırda yetişir. Mayıs-temmuz aylarında çiçek açar. Ankara’da bulunur. Adını Ankara’nın Beypazarı ilçesinden alır. Dünyada sadece Beypazarı’nda yetişir. 1998 yılında Türk ve Alman araştırmacılar tarafından keşfedilmiştir. Ülkemizdeki 425 geven türünden biridir. Populasyon çok zayıftır ve Beypazarındaki alanda yaklaşık 100 bireyle temsil edilmektedir.
 IUCN-Kırmızı Liste kategorisi: CR - Critically endangered – Çok tehlikede

Thermopsis tursica - Piyan, Eber Sarısı (Fabaceae – Baklagiller)

Çok yıllık bir bitkidir. 950-1050 metre yükseklikte, bataklık göl yanında yetişir. Mayıs ayında çiçek açar. Konya’da bulunur. İlk kez 1982 yılının mayıs ayında Akşehir Gölü, Yasıyan’da (Güzelçayır) keşfedilmiş, daha sonra, Eber Gölü kıyılarında da saptanmış ve son zamanlarda “Eber sarısı” adıyla anılmaya başlanmıştır. Türkiye’den tür adını almıştır. 
IUCN-Kırmızı Liste kategorisi: CR - Critically endangered – Çok tehlikede

Crocus asumaniae – Asuman çiğdemi (Iridaceae – İrisgiller) 

Çok yıllık bir bitkidir. 900-1250 metre yükseklikte, dağınık quercus ormanlarında yetişir. Ekim-aralık aylarında çiçek açar. Antalya da bulunur. Bu güzel çiğdem türü, adını Türk botanikçi Prof. Dr. Asuman Baytop’tan almaktadır.

 IUCN-Kırmızı Liste kategorisi: EN - Endangered – Tehlikede

Iris sprengeri (Iridaceae – İrisgiller) 

Çok yıllık bir bitkidir. 1000-1980 metre yükseklikte, kayalı bozkırlar ve yamaçlarda yetişir. Nisan-mayıs aylarında çiçek açar. Konya, Niğde, Aksaray’da bulunur.

Verbascum phrygium (Scrophulariaceae – Sıracaotugiller) 

 İki yıllık bir bitkidir. 1400-1800 metre yükseklikte, nehir kenarları, dağlık yamaçlar ve otlaklarda yetişir. Temmuz-ağustos aylarında çiçek açar. İzmir ve Konya’da bulunur.

Fritillaria carica – Karya ters lalesi, Ağlayan gelin (Lilaceae – Zambakgiller) 

F.carica, ülkemizde ikisi de endemik olan iki alt türle temsil edilir. Çok yıllık bir bitkidir. 200-1500 metre yükseklikte, Pinus brutia ve Pinus nigra ormanı, kayalı yerler, kalkerli bölgelerde yetişir. Mart-mayıs ayları arasında çiçeklenir. İzmir, Muğla ve Antalya’da bulunur. Geceleri biriken su, gündüzleri yapraklarından aşağı süzülür ve bu görünümüyle “Ağlayan Gelin” adıyla da bilinir.

Sedum lydium (Crassulaceae – Damkoruğugiller)

Çok yıllık bir bitkidir. 1200 metre yükseklikte, dağların yaş, yosunlu bölümlerinde bulunur. Haziran-temmuz aylarında çiçek açar. Batı, Güneybatı ve Orta Anadolu’da yayılım gösterir.

Heracleum platytaenium – Tavşancıl otu, Baldırgan, Kamşam, Öğrek otu (Apiaceae-Maydanozgiller)

Yaşamı boyunca bir kez meyve veren (monokarpik) bir bitkidir. Karışık ormanlar, kayalık yamaçlar, dere kenarları, kıyılarında bulunan bir bitkidir. Mayıs-temmuz aylarında çiçek açar. Kuzey, Batı ve Orta Anadolu’da dağılım gösterir. 2 metreye kadar boylanabilir.


 IUCN-Kırmızı Liste kategorisi: lc - Least concern – En az endişe verici

Dianthus anatolicus – Anadolu karanfili (Caryophllaceae – Karanfilgiller)

Çok yıllık bir bitkidir. 500-2200 metre yükseklikte, kayalık yerler, taşlık çayırlar, çalılık ve makiliklerde yetişir. Haziran-temmuz arasında çiçek açar. Batı ve Orta Anadolu’da dağılım gösterir.

Euphorbia anacampseros var tmolea (Euphorbiaceae – Sütleğengiller)

Çok yıllık bir bitkidir. 1200 metrenin üzerindeki kayalık yamaçlar ve friganada yetişir. Haziran ayında çiçek açar. Sadece İzmir’de bulunur.


Salvia wiedemannii (Lamiaceae – Ballıbabagiller)

Çok yıllık odunsu ot formunda bir bitkidir. 500-1400 metre yükseklikte, kireçtaşı yamaçlar Pinus nigra içeren artemisya bozkırları, yol kenarları ve yakın tarlalarda yetişir. Mayıs-temmuz aylarında çiçek açar. Orta Anadolu (Ankara, Eskişehir, Konya, Kütahya)’da bulunur.

Bellevalia rixii - Mor sümbül (Lilaceae – Zambakgiller)

Çok yıllık otsu bir bitkidir. Kalkerli ve şistli çağıllıklarda yetişir. Mayıs ayında çiçek açar. Sadece Van’da, 2800-3000 m yükseklikte bulunur. İlk defa 1972’de Çuh Geçidi’nde Rix tarafından keşfedilmiştir.


Kaynak

1 yorum:

Adsız dedi ki...

Keşke türleri bulan kişilerin isimlerini de ekleseydiniz...